Những ngày đầu năm học, cảnh trẻ khóc và níu tay ba mẹ ở cổng trường là hình ảnh quen thuộc ở hầu hết các trường mầm non. Nhiều ba mẹ lo lắng: có phải con đang không vui ở trường? Bài viết này giúp ba mẹ hiểu đúng bản chất của hiện tượng và biết cần làm gì trong vài phút chia tay ấy.

1. Khóc khi chia tay là một mốc phát triển bình thường

Lo âu chia ly (separation anxiety) không phải là dấu hiệu trẻ “hư”, càng không phải bằng chứng cho thấy trường học có vấn đề. Ngược lại, đó là biểu hiện của một bước tiến trong nhận thức: trẻ đã hiểu rằng người thân vẫn tồn tại ngay cả khi khuất khỏi tầm mắt, nhưng chưa đủ kinh nghiệm để tin chắc rằng người ấy sẽ quay lại.

Theo Merck Manual (ấn bản dành cho chuyên gia y tế), lo âu chia ly thường khởi phát vào khoảng 8 tháng tuổi, đạt đỉnh trong giai đoạn 10–18 tháng và thường tự thuyên giảm khi trẻ được 24 tháng. Lo sợ người lạ xuất hiện sớm hơn một chút, vào khoảng 8–9 tháng, và thường lắng xuống khi trẻ lên 2 tuổi.

Vậy vì sao nhiều trẻ 3–5 tuổi vẫn khóc ở cổng trường? Vì lo âu chia ly có thể tái xuất hiện mỗi khi trẻ đối diện với một thay đổi lớn. Theo Nemours KidsHealth, những yếu tố thường gặp là: chuyển sang môi trường chăm sóc hoặc giáo viên mới, gia đình có thêm em bé, chuyển nhà, hoặc không khí căng thẳng trong gia đình. Đầu năm học hội tụ gần như đủ các yếu tố ấy — lớp mới, cô mới, bạn mới, nếp sinh hoạt mới. Trẻ khóc không phải vì trường không tốt, mà vì mọi thứ đều còn xa lạ.

2. Vì sao “trốn về” là cách làm phản tác dụng

Không ít ba mẹ chọn cách lặng lẽ rời đi khi con đang mải chơi, vì nghĩ rằng như vậy con sẽ không khóc. Trên thực tế, cách này làm xói mòn lòng tin của trẻ: những buổi sau con sẽ bám chặt hơn, cảnh giác hơn, không dám rời mắt khỏi ba mẹ vì không còn chắc ba mẹ có còn ở đó hay không. Khuyến nghị nhất quán trong tài liệu chuyên môn là điều ngược lại — hãy dành trọn sự chú ý cho con khi nói lời tạm biệt, và khi đã nói là đi thì thực hiện đúng như vậy.

Ở chiều ngược lại, quay trở vào lớp vì nghe tiếng con khóc cũng không giúp ích. Nó dạy trẻ một quy luật sai: khóc đủ lâu thì ba mẹ sẽ quay lại. Hệ quả là thời gian trẻ cần để ổn định bị kéo dài ra, đôi khi kéo dài hàng tuần.

3. Ba mẹ nên làm gì trong vài phút ở cổng trường

• Xây dựng một nghi thức chia tay cố định. Một câu nói, một cái ôm, một kiểu vẫy tay — luôn giống nhau mỗi ngày. Nghi thức nên ngắn, ấm áp và dứt khoát. Sự lặp lại giúp trẻ dự đoán được điều sắp xảy ra, và điều dự đoán được bao giờ cũng ít đáng sợ hơn.
• Không kéo dài lời tạm biệt. Càng nấn ná, trẻ càng đọc được sự do dự của ba mẹ và càng bất an. Ba mẹ bình tĩnh là tín hiệu mạnh nhất nói với con rằng nơi này an toàn.
• Chọn thời điểm con ở trạng thái tốt. Trẻ đói, mệt hoặc thiếu ngủ sẽ phản ứng mạnh hơn nhiều. Cho con ngủ đủ giấc buổi tối và ăn sáng đầy đủ cũng là một phần của việc chuẩn bị cho buổi chia tay sáng hôm sau.
• Cho con làm quen trước. Đưa con đến thăm trường, gặp cô, chơi ở sân trường trước ngày nhập học chính thức giúp giảm đáng kể cảm giác xa lạ.
• Tập “đi rồi về” ngay tại nhà. Với trẻ nhỏ, các trò chơi kiểu ú oà, hoặc đơn giản là ba mẹ sang phòng khác nhưng vẫn nói vọng ra để con nghe thấy, giúp trẻ củng cố một kinh nghiệm quan trọng: người thân khuất khỏi tầm mắt nhưng vẫn còn đó và sẽ quay lại.
• Không né tránh việc chia tay. Cho con nghỉ ở nhà thêm vài hôm vì thương con khóc thường làm vấn đề nặng thêm. Trẻ cần cơ hội để tự trải nghiệm rằng mình vượt qua được.

4. Happy House đồng hành với con như thế nào

Ở phía nhà trường, khoảnh khắc trẻ rời tay ba mẹ được xem là một tình huống giáo dục cần được chuẩn bị, chứ không phải một sự cố phải dỗ cho xong. Định hướng chuyên môn mà Happy House theo đuổi gồm những điểm sau:

• Giáo viên là điểm neo cảm xúc. Cô đón trẻ ngay tại cửa lớp, cúi xuống ngang tầm mắt, gọi đúng tên trẻ. Việc được một người lớn quen thuộc gọi tên và chờ sẵn giúp trẻ chuyển tiếp từ vòng tay ba mẹ sang môi trường lớp học mà không rơi vào khoảng trống.
• Chuyển tiếp nhanh sang một hoạt động hấp dẫn. Lớp luôn chuẩn bị sẵn một hoạt động mở đầu buổi sáng. Sự chú ý của trẻ nhỏ chuyển hướng rất nhanh khi có việc thú vị để làm cùng bạn.
• Gọi tên cảm xúc thay vì phủ nhận cảm xúc. Nhà trường không dùng những câu như “có gì đâu mà khóc”. Trẻ được nghe cô gọi đúng điều mình đang trải qua: “Con đang buồn vì nhớ mẹ. Cô ở đây với con.” Bảng cảm xúc và các hoạt động giáo dục cảm xúc trong ngày giúp trẻ dần có từ ngữ để diễn đạt trạng thái của mình — đây là nền tảng của năng lực tự điều chỉnh cảm xúc về sau.
• Nếp sinh hoạt ổn định và trực quan. Trình tự các hoạt động trong ngày được giữ ổn định và được thể hiện bằng hình ảnh để trẻ nhìn thấy. Khi trẻ biết sau giờ chơi là giờ ăn, sau giờ ngủ là giờ ba mẹ đón, cảm giác bất định giảm đi rõ rệt.
• Thông tin hai chiều với gia đình. Giáo viên chủ động phản hồi cho ba mẹ về diễn biến trong ngày. Phần lớn trẻ ngừng khóc trong vòng ít phút sau khi ba mẹ khuất bóng; biết được điều đó giúp ba mẹ giữ được sự bình tĩnh cần thiết cho buổi sáng hôm sau.
• Thời gian thích nghi được cá nhân hoá. Với trẻ mới hoặc trẻ có phản ứng mạnh, nhà trường trao đổi với gia đình để tăng dần thời lượng ở lớp thay vì áp một lịch cứng cho mọi trẻ.

5. Khi nào cần tham vấn chuyên gia

Phần lớn trường hợp sẽ ổn định sau một đến vài tuần. Tuy nhiên, ba mẹ nên trao đổi với giáo viên và tham vấn chuyên gia khi tình trạng lo âu chia ly:

• kéo dài sang tuổi mẫu giáo lớn, tuổi tiểu học hoặc lâu hơn, và cản trở các sinh hoạt hằng ngày của trẻ;
• đi kèm biểu hiện hoảng sợ như buồn nôn, nôn hoặc khó thở;
• kèm theo ác mộng lặp lại về việc bị chia cách;
• kèm theo nỗi lo quá mức về việc bị lạc hoặc bị bắt cóc.

Nước mắt ở cổng trường trong những ngày đầu năm học không phải là thất bại của ba mẹ, cũng không phải lỗi của trẻ. Đó là một giai đoạn cần đi qua — và cách người lớn cùng nhau đi qua giai đoạn ấy, nhất quán giữa gia đình và nhà trường, chính là bài học đầu tiên về sự an toàn mà trẻ học được ở trường.

Nguồn tham khảo

• Merck Manual, Professional Edition — Separation Anxiety and Stranger Anxiety.
• Nemours KidsHealth — Separation Anxiety.